Pierwsza konsultacja psychiatryczna ma przede wszystkim formę rozmowy. Lekarz pyta o aktualne trudności i objawy, czas ich trwania, dotychczasowe leczenie, stan zdrowia, przyjmowane leki oraz ważne okoliczności życiowe.
W trakcie spotkania psychiatra ocenia również, w jaki sposób zgłaszane trudności wpływają na codzienne funkcjonowanie pacjenta. W zależności od sytuacji może zaproponować dalszą diagnostykę, leczenie farmakologiczne, psychoterapię, konsultację innego specjalisty lub dodatkowe badania.
Rozpoznanie i plan dalszego postępowania nie zawsze muszą zostać ustalone podczas jednego spotkania. W bardziej złożonych sytuacjach proces diagnostyczny może wymagać kolejnej konsultacji lub uzupełnienia informacji.